2007-2008 sessie 2

Klik op de naam van de spreker om zijn of haar presentatie te downloaden.

Voorzitter: Armand Höppener, Altrecht locatie Willem Arntsz Hoeve
Jan Schnerr, ZUWE
Peter Eijsvoogel, Allen & Overy
Hester Albicher, AKD Prinsen Van Wijmen

Verslag tweede bijeenkomst ZM Masterclass

Auteur: Stieneke Hulshof
Strategie als leidraad voor structuur
Goochelen met rechtsvormen

In deze tijd, waarin er als gevolg van marktwerking voor zorginstellingen al zoveel verandert, moet u ook nog gaan nadenken over de juridische structuur van uw instelling. Was de stichting lange tijd de meest vertrouwde rechtsvorm in de zorg, met het oog op ‘2012’ kiest men steeds vaker voor een BV. Bovendien komt er binnenkort nog een rechtsvorm bij: de veelbesproken ‘maatschappelijke onderneming’ (MO). En hoe geeft u vorm aan de raad van bestuur en raad van toezicht vorm in een nieuwe structuur?

De belangrijkste les van dit hoorcollege werd duidelijker naarmate de middag vorderde. Niet de mogelijke juridische structuren en eventuele ‘modegrillen’ bepalen de keuze van een rechtsvorm. Deze keuze is net zo persoonlijk als het karakter en de specifieke doelstellingen van de instelling. Alvorens een keuze te maken doen bestuur en raad van toezicht er wijs aan zich een aantal strategische vragen te stellen.
Jan Schnerr deed dit voor het Hofpoortziekenhuis, dat hij als case opvoerde. “Wie zijn wij over vijf jaar?”, zo vroeg hij zich af. “Wat voor ziekenhuis willen wij zijn? En wat betekent dit dan voor de financiering?”. Zo zijn de consequenties voor een academisch ziekenhuis anders dan voor een STZ-ziekenhuis of een algemeen streekziekenhuis. Het Hofpoortziekenhuis houdt vier opties open, te weten:
• zelfstandig blijven (kies structuur die zo flexibel is dat je verschillende ontwikkelingen aankan!) met risicodragend vreemd vermogen door het aantrekken van investeerders en te werken met bijvoorbeeld BV’s;
• fuseren (denk aan overlevingskans klein ziekenhuis, verwerkingstijd fusie en bureaucratische kosten!) als stichting;
• lid worden van een ziekenhuisketen (als schaalvergroting wordt beoogd maar men geen fusie wenst!) in de vorm van een stichting;
• onderdeel worden van een ziekenhuisgroep (Duits model; ziekenhuizen moeten zijn geprivatiseerd, zeggenschap ligt bij investeerders!) met als rechtsvorm de BV.
Als bestuurder is het dus zaak in te schatten waar de ontwikkeling heen gaat en te bepalen wat de positie van de organisatie moet zijn. Hoe organiseer ik de organisatie en wie moeten het in deze structuur voor het zeggen hebben? De strategie van de organisatie moet leidend zijn en niet het juridische gereedschap. ‘Hoedt u voor hypes’ was de boodschap van deze middag.

De MO als panacee?
Naast de van oudsher bekende rechtsvormen komt er nu dus binnenkort nog een nieuwe vorm: de maatschappelijke onderneming. Zoals het woord al zegt heeft deze onderneming een maatschappelijke doelstelling: het publiek belang. Winstuitkering mag geen doelstelling zijn, anders dan het goede doel te dienen. De MO kent geen aandeelhouders. Op de MO is het jaarrekeningrecht van toepassing. En een MO is niet omzetbaar naar een andere rechtsvorm. Binnen de MO wordt het interne toezicht versterkt. Alle betrokken partijen kunnen hun zegje doen, waardoor de overheid wat afstand kan nemen. De MO beoogt de volgende voordelen te bieden:
• geschikt voor grootschalige maatschappelijke organisaties;
• externe herkenbaarheid van waarborden biedt maatschappelijk draagvlak;
• de MO biedt een goed kader voor ondernemerschap.
Nog vóór de feitelijke invoering ervan wordt de maatschappelijke onderneming van overheidswege al gepresenteerd als hét antwoord op ondernemen in de zorg. Maar is dit eigenlijk wel het geval? De maatschappelijke onderneming is oorspronkelijk breder ingezet dan alleen de zorgsector en heeft ook betrekking op andere semi-publieke organisaties, zoals scholen en woningcorporaties. De zorgsector is met de invoering van de WTZi ‘koploper’ geworden op het gebied van maatschapapelijk ondernemen. De WTZi heeft een aantal waarborgen in zich die de maatschappelijke onderneming als rechtsvorm voor de zorgsector minder spectaculair maken. De MO is wel een duidelijke rechtsvorm: hij toont maatschappelijk verantwoord.

Inrichting RvB en RvT
Als de keuze voor een nieuwe structuur eenmaal is gemaakt, komt men voor de vraag te staan hoe bestuur en raad van toezicht het best kunnen worden ingepast.

Mogelijkheden invulling bestuur
De eerste mogelijkheid is de meest eenvoudige: het bestuur van de stichting wordt tevens bestuurder van alle tot de nieuwe structuur behorende entiteiten. Ook kan men denken aan het geheel of gedeeltelijk benoemen van nieuwe statutair bestuurders (waarbij eventueel een aantal bestuursbesluiten aan de voorafgaande goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders of de Raad van Toezicht kan worden onderworpen) of het aanwijzen van gevolmachtigden (procuratiehouders).
Welke keuze men maakt hangt onder meer af van de volgende factoren:

• de grootte van de organisatie;
• de wijze waarop het bestuur grip wenst te houden op de verschillende niveaus van de nieuwe structuur;
• het vertrouwen dat het bestuur heeft in de personen die de dagelijkse leiding hebben;
• de eventuele problemen waarmee de organisatie kampt;
• de (uiteenlopende) activiteiten van de instelling.

Mogelijke invulling raad van toezicht
Ook de raad van toezicht zal in de nieuwe structuur een gepaste plek moeten vinden.
Men zou kunnen kiezen voor een raad van toezicht uitsluitend op het niveau van de stichting die als holding zal gaan fungeren, maar het is ook mogelijk om op een of meerdere onderliggende niveaus een tweede of derde raad van toezicht in te stellen. Voordeel van één raad van toezicht is de overzichtelijkheid, hoewel men zich ervan bewust zal moeten zijn dat het toezicht door deze raad van toezicht op de dochtervennootschappen uitsluitend indirect kan plaatsvinden, namelijk via het toezicht op het bestuur van de stichting. Als binnen een dochtervennootschap activiteiten worden ontplooid die een specifieke deskundigheid van de toezichthouders vereisen, kan dit een argument zijn om een afzonderlijke raad van toezicht binnen die betreffende entiteit in te stellen. Wel zal in dat geval rekening gehouden moeten worden met een juiste afbakening van de taken en bevoegdheden van de verschillende raden van toezicht.

Fotoverslag 2de bijeenkomst ZM Masterclass 2007 - 2008

b01