Dwarsligger

Als columnist vraag je je af of je alleen maar wordt gevraagd omdat je bekend staat als een dwarsligger, of dat je geacht wordt een gedachtegoed weer te geven dat dwars ligt op het gemeen opiniegoed, dan wel dat je, geheel onverwachts, een braaf stukje schrijft. Dat laatste kan ook als dwarsliggen beschouwd worden, want je doet immers niet wat er gevraagd wordt. Je blijft braaf terwijl je dwars moet liggen, als u begrijpt wat ik bedoel. Toen ik deze gedachten op schreef moest ik direct denken aan Ab Klink, de demissionaire minister van volksgezondheid, maar tevens lid van de nieuw gekozen fractie van het CDA en (gewezen) secondant van Verhagen bij diens onderhandelingen met de VVD en de PVV.

Ik schrijf deze bijdrage namelijk op de dag dat Klink, na dwars gelegen te hebben bij de formatie onderhandelingen, er een brief over schreef, waarin hij stelde dat hij deze coalitie met de PVV niet mee zou maken, en dan toch, na wat heilzaam werk van de alom tegenwoordige wakkere Piet Hein Donner, weer besluit braaf te zijn en lid van de fractie te blijven en toe te staan dat de onderhandelingen weer gewoon door gaan. Als je dat allemaal ziet gebeuren, dan is het logisch dat je gaat nadenken over de vraag of Ab Klink nou een echte dwarsligger is of toch niet. Die vraag kan op vele manieren worden benaderd. Ik gebruik met opzet het woord benaderen, want het definitieve antwoord kan, althans op het moment van schrijven, nog niet worden gegeven. Maar wel kunnen we, op grond van bestudering van de vele publicaties in de verschillende media over dit incident en over de hoofdrolspelers, wel een poging doen.

Laten we eerst naar de context gaan: na vele pogingen om tot kabinetsvorming te komen, besluit de koningin op instigatie van de CDA-er Lubbers om dan maar te starten met onderhandelingen over een kabinet van CDA en VVD met gedoogsteun van de PVV. Zo gezegd zo gedaan en het bleef de eerste week erg rustig in de CDA gelederen. Geen opstandige fractie, geen protesterende Klink, geen mastodonten die in het geweer kwamen. Na een dag of tien begon het tweede garnituur van de partij zich te roeren: een manifest waarin de relatie met de PVV werd afgeschilderd als de weg naar de ondergang van zowel de rechtsstaat als het CDA. Nog geen fractie opstand, noch Ab Klink die zich roerde in het openbaar. Het leek ook een beetje op een sektarisch protest: een kleine groep gewetensbezwaarden, voornamelijk uit goed protestantse kring. Na een drietal weken begonnen de mastodonten en prominenten nattigheid te voelen. Als het over het geweten gaat, dan heeft het CDA een reputatie op te houden. Ook werden tegelijkertijd waarschijnlijk wat openstaande rekeningen vereffend tussen de verschillende (bloed) groepen van het CDA. Maar nog steeds geen wanklank van onze hoofdpersoon Klink. Dan komen de brieven van Veerman en Lubbers, waarbij in de brief van Veerman c.s. de ondergang van Nederland wordt afgeschilderd en in de brief van Lubbers een time out wordt bepleit. Nogal een verschil in benadering van het probleem. De een ziet de Dag des Oordeels voor ons land aankomen, de andere vindt dat er even een adempauze moet worden genomen. De neutrale toeschouwer kijkt met steeds meer verbijstering naar deze splijtende fenomenen in het CDA. En dan komt eindelijk Klink in beweging met het schrijven van diens brief, waarin hij ook persoonlijk stelt dat het voortgaan met de onderhandelingen met de PVV voor hem een brug te ver is. Nog geen 24 uur later heeft hij weliswaar zijn baan als secondant van Verhagen opgegeven, maar blijft hij lid van de fractie en stemt hij in met het doorgaan van de onderhandelingen met de VVD en de PVV. Hij blijft dus braaf!

Dit was de context, nu terug naar de vraagstelling van het dwarsliggerschap in de persoon van Klink. Er zijn inmiddels al aardig wat beschouwingen gepubliceerd over het karakter van de persoon Klink. Ik vind dat altijd een linke zaak. Ineens worden oude bekenden benaderd, worden er psychologische analyses van de koude grond los gelaten op de persoon en wordt er gegraven in de jeugd van betrokken, waarin dan wordt vastgesteld dat het altijd al een bijzondere jongen was. Daar gaat het natuurlijk niet om. De jongen is volwassen geworden, is al jaren nauw bij de partij betrokken, wordt als ideoloog van het CDA gezien, en heeft al vele gevechten rond het leiderschap van het CDA meegemaakt en last but not least weet ook alles van de bloedgroependiscussie in het CDA die kennelijk niet uit te roeien valt. Met andere woorden: Klink is zeker niet naïef meer te noemen. Welnee, hij doet gewoon mee met de machtstrijd in het CDA na het vacuüm als gevolg van het vertrek van Balkenende. En ook die was een toevallige remplaçant van de vorige leider bij gebrek aan goede procedures rond het leiderschap binnen het CDA. En dat is te wijten aan de nog steeds heersende opvattingen over de bloedgroepen binnen deze partij tussen de (voormalige) roomsen, de hervormden en de gereformeerde mannen broeders. Met het vertrek van Balkenende, representant van de mannen broeders, mocht het toch niet gebeuren dat de Roomsen met hun soepele opvattingen de macht zouden grijpen. Neen, dan wordt het geweten uit de kast getrokken en worden de principes in het gelid gezet. Dat is de werkelijke achtergrond van het machtspel binnen het CDA.

Weer terug naar het dwarsliggerschap van Ab Klink. Die blijkt toch wat minder principieel te zijn door zijn geweten niet direct te volgen en op te stappen of een breuk te forceren. Natuurlijk zal hij zijn gram en wellicht zijn gelijk halen aan het eind van het traject door het onderhandelingsresultaat af te keuren. Maar dan heb je niet echt principieel gehandeld en ook niet echt het geweten gevolgd. Neen, dan ben je pragmatisch, je blijft in de race, en wellicht wordt het toch nog een mooie carrière binnen het CDA. Met andere woorden Klink heeft in al die jaren een hoop geleerd van de pragmatische roomsen in zijn partij. Het is gewoon een kwestie van machtsstrategie. Precies hetzelfde wat Verhagen wordt verweten. Een echte dwarsligger is Klink dus helemaal niet.

Rob Scheerder

Reactie (0)