You are here Home

De Code als Korset

Marlies Ott, programmadirecteur Top Class van Erasmus Centrum voor Management Development in de Zorg, over de Beloningscode

Vuilnismannen staken omdat de werkgever hun loon wil bevriezen. Ook het salaris van een aantal bestuurders zou volgens de BeloningscodeBestuurders in de Zorg (BBZ) meerdere jaren bevroren moeten worden. Zullen bestuurders ook gaan staken?Het salaris van bestuurders wordt vastgesteld door hun Raad van Toezicht. Deze staat hierbij voor een moeilijke afweging. Hoe bepaal je wat een redelijk salaris is? Met wie moet je bestuurders vergelijken,hoe bepaal je hun waarde voor de organisatie?
Hoe biedt je weerstand aan de druk die ontstaat als bestuurders elkaars salarissen gaan vergelijken, of zich gaan vergelijken met de extreme salarissen van sommige specialisten? En hoe hou je de samenwerking prettig, want die wil je niet verstoren voor wat vaak relatief bescheiden bedragen lijken. Gevolg: sterk uiteenlopende beloningen, soms heel bescheiden, soms veel te hoog, en veel maatschappelijke onrust omdat deze salarissen nu eenmaal uit de collectieve middelen betaald moeten worden.

Toetsingscommissie
De BBZ probeert deze problemen hanteerbaarder te maken, De code wordt door de NVZD, de vereniging van ziekenhuisdirecteuren, en de NVTZ, de vereniging van toezichthouders in de zorg, niet alleen onderschreven, maar ook voorgeschreven. Uitgangspunt is de “Balkenende norm”. De BBZ hanteert deze norm als maximum en leidt daaruit tien salarisschalen af. Welke schaal toepasbaar is kan worden bepaald aan de hand van vrij helder beschreven factoren als de complexiteit van de aangeboden diensten, het aantal betrokken partijen en de omzet. Minder helder is de bovenop deze schalen toegestane opslag van maximaal 30%. Deze is afhankelijk van nauwelijks uitgewerkte risico- en omgevingsfactoren. Zij moet overigens wel beredeneerd worden in het jaarverslag en voorgelegd worden aan een toetsingscommissie als hierdoor het schaalmaximum wordt overschreden.

Richtlijnen
Voor de indexering van de salarissen die wel binnen deze schalen vallen hebben beide verenigingen onlangs ook een eerste gezamenlijke richtlijn geformuleerd. Voor salarissen die buiten de tabel vallen, is de groei op en schrijft de BBZ bevriezing voor. Indien mogelijk natuurlijk, want het arbeidsrecht gaat voor en indexering staat soms in lopende arbeidscontracten vermeld.
Het is heel goed dat er nu een code is. Het is aan de toezichthouders om deze richtlijn nu ook toe te passen. Het kan voor sommige bestuurders een langdurige stap op de plaats betekenen, maar het zal de verhoudingen binnen de organisaties normaliseren. Het salaris van bestuurders is in Nederland in gezondheidszorginstellingen niet zelden twee keer zo hoog als dat van degenen waar zij direct leiding aan geven. Dat heeft een ongunstig effect op de prestaties van organisaties (zie bijvoorbeeld Pfeffer J., 1994, Competitive advantage through people: unleashing the power of the workforce. Boston: Harvard Business School Press). Verschillen in salaris tussen de lagen mogen niet te groot zijn, want dan valt de organisatie uiteen, is er minder samenwerking.

De code zegt begrijpelijk niets over de financiering van de beloningen die zij voorschrijft. Toch is dat ook iets om in gedachten te houden bij de beoordeling van de salarissen. Er gaat 60 (VWS) tot 80 (CBS) miljard in de zorg om. Grofweg dus 4000 euro per persoon per jaar, ofwel meer dan 15.000 euro voor een gezin met twee kinderen. Dat geld komt voor een deel via de ziektepolissen binnen, maar vooral via de belastingen. Van die collectieve middelen worden alle mensen betaald die in de gezondheidszorg werkzaam zijn, dus ook de bestuurders. Dit zijn natuurlijk uitgaven waar we met zijn allen baat bij hebben. Een investering in gezondheid en kwaliteit van leven levert niet alleen geluk op, maar kan zich ook ten dele terugbetalen in de vorm van hogere productiviteit van een gezonde bevolking.
Maar toch mag het besef dat het in de zorg om veel geld gaat dat via alle mensen binnen komt, ook via mensen die niet veel hebben, wel wat groter worden in de gezondheidssector.

Beeldbepaling
Mijn dochter studeert medicijnen en blijkt tijdens haar studie vrijwel niets over de economie achter de zorg te leren. Ook deelnemers van de Top Class, een management development programma voor mensen op posities net onder een raad van bestuur in de zorgsector, hebben vaak geen idee hoeveel geld er in de gezondheidssector omgaat. Iedereen snapt dat de uitgaven voor zorg mede bepaald worden door onze welvaart, maar andersom is het voor velen toch nieuw hoe de gezondheidszorg onze economie beïnvloedt.
De salarissen voor bestuurders spelen kwantitatief nauwelijks een rol, maar zijn symbolisch van groot belang. Ze bepalen het beeld in de buitenwereld en de sfeer intern. De code komt misschien over als een korset, maar juist korsetten kunnen helpen om de rug recht te houden

Marlies Ott